KIBRIS ADASI VE TSUNAMİ OLAYI

KIBRIS ADASI VE TSUNAMİ OLAYI

HABER TARİHİ: 27 Kasım 2018
353 Kişi okudu

 

Son günlerde adamız için tsunami riski gündem olmuştur. Bu bağlamda oda üyemiz Hilmi Dindar kamuoyunu bilgilendirmek amaçlı derleme hazırlamıştır.

Okyanuslarda genelde daha yoğun, ağır ve ince olan litosfer tabakası kıtasal olan litosferin altına dalarak, astenosfer derinliklerinin sıcaklığı ile eriyerek yok olurlar (dalma-batma zonları). Kıtalar arası yakınlaşma, karşılıklı bir çarpışma olarak ifade edilebilir. Çarpışmanın olduğu bu sınırlarda deprem kuşağı ve sıradağlar oluşur (Şekil 1). Büyük depremler bu dalma batma hareketinin denizlerin derinliklerinde yaşanmasıyla tsunami denen dev dalgaları üretirler. Son yıllarda bu doğa olayına verilecek örneklerden biri 2004 Hint Okyanusu depremidir. 26 Aralık 2004 günü saat 00:58:53 UTC'de meydana gelen bu deprem Sumatra adasının batı kıyısı açıklarında kayıtçılar (sismograf) tarafından 9.1-9.3 arasında büyüklüğe sahip kaydedilen en büyük üçüncü depremdir. Okyanusal-kıtasal yakınlaşma bölgesinde dalma-batma zonunda meydana gelen bu deprem, Hint Okyanusu'na kıyısı olan karaları vurup yüksekliği 30 metreye kadar çıkan tsunamiler üretmiş ve bu nedenle on dört ülkede 230 binden fazla kişi öldüğü belirlenmiştir (Paulson, 2005).

Şekil 1. Levhalarda dalma batma zonlarının oluşum türleri ( Levent Gülen,Tektonik -Ders notları)

İkinci güncel tsunami olayı 11 Mart 2011’de Japonya’da meydana gelmiştir. Japonya volkanik bir ada oluşumudur ve okyanusal okyanusal levha sınırında oluşmuştur (Şekil 2).

Şekil 2. Japonya adasını oluşturan tektonik unsurlar (http://volcano.oregonstate.edu)

Son yıllarda yaşanan tsunamiler bu konuya ilgiyi artırmış tsunami modellemeleri ve bunlara dayanan afet öncesi ve sonrası çalışmalar ile kıyı planlama çalışmalarının ele alınmasına ivme kazandırmıştır (Şekil 3). Tarihsel kayıtlara göre Doğu Akdeniz’de, kıyılarda tsunamilerin gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Bunlardan başlıcaları 21 Temmuz 365- Girit, 11 Mayıs 1222- Kıbrıs, 8 Ağustos 1303- Girit ve 21-22 Ağustos 1856- Cezayir deprem ve tsunamileridir.


Kıbrıs adası üç levhanın kesişiminde yer alır. Bu levhalar Afrika, Avraysa ve Arap levhalarıdır. Kıbrıs dünya deprem potansiyelinin % 15 hacmine sahip Alp- Himalayalar kuşağının içindedir. Kıbrıs ve civarında bu koşullarda 7 ve üzeri depremler beklenmemekle birlikte önceden yaşanan tsunamiler kıyı şeritlerindeki önlemlerin artırılmasını ve denetlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Şekil 3. Doğu Akdeniz ve Ege Denizi boyunca oluşturulan tsunami kaynakları (Kanoğlu vd., 2014).

Sonuç olarak bu konu hakkında yapılan çalışmalara göre Kıbrıs’ın güneyindeki yerleşim yerlerini etkileyecek bir tsunami oluşumu tüm Akdeniz bölgesi ölçeğinde düşük riskli olarak ifade edilmektedir (Şekil 4, Papadopoulos vd., 2014)

Şekil 4. Kıbrıs ve civarı tsunami kaynakları ve risk dereceleri (Papadopoulos vd., 2014)

KAYNAKLAR

1. Paulson, Tom. "New findings super-size our tsunami threat." Seattlepi.com. February 7,2005.

2. Kânoğlu, U., Yalçıner A. C., Aydın B., Sharghivand N., Hoto O., Aksoy A.,Köroğlu B. 2014. “Tsunami Oluşumu, Yayılımı ve Kıyı Tırmanmasının Modellenmesi ve Ege Denizi'ne Uygulanması”, Teknik Rapor, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), Proje No: 109Y387.

3. G. A. Papadopoulos , E. Gràcia , R. Urgeles, V. Sallares , P M D Martini, D Pantosti, M. González , A. C. Yalciner , J Mascle , D. Sakellariou , A. Salamon, S. Tinti, V. Karastathis , Anna Fokaefs , Angelo Camerlenghi j, Tatyana Novikova, Antonia Papageorgiou (2014). Historical and pre-historical tsunamis in the Mediterranean and its connected seas: Geological signatures, generation mechanisms and coastal impacts, Marine Geology 354 ,pp 81–109

Web Kaynakları

http://volcano.oregonstate.edu Erişim Tarihi 8-11-2018

https://slideplayer.biz.tr/slide/12437782/. Erişim Tarihi 8-11-2018

 

Hilmi Dindar

Jeofizik Y. Mühendisi

Yerbilim Mühendisleri Odası 36. Dönem Denetleme Kurulu Üyesi

YDÜ Deprem ve Zemin Araştırma Değerlendirme Merkezi YK üyesi



ÜYE GİRİŞİ